Ay: Eylül 2025

  • قاچینما اساس‌لی مجادله

    قاچینما اساس‌لی مجادله

    بیر همکاریم وار، چوخ یوخسول آما ولخرج‌دیر. گئچن‌لرده بیر نئچه دفعه املاک و آلیش‌وئریش سایت‌لاریندا، میلیون دلارلیق ویلالارا، سون مدل ماشین‌لارا و … باخدیغینی گؤردوم. شوخلوق‌لا سوروشدوم؛ ویلا آلماق ایسته‌ییرسن؟ چوخ جدیت‌له دئدی؛ ندن اولماسین؟! بیرآز صحبته گیردیم، چوخ جالب بیر شئی دئدی، دئدی من هر ایلین باشیندا بیر پیانگو بیلیتی آلیرام و هر دفعه، پیانگونون منه چیخاجاغینا اینانیب، بیر ایل اؤزومو زنگین حس ائدیرم، اونون اوچون تک فیکریم پیانگو چیخدیقدان سونرا نه‌لر آلاجاغیمی و نه‌لر یاشایاجاغیمی دوشونمک‌دیر.

    اینسانین بئینی چوخ عجیبه‌دیر. اینسانین اؤز بئینی، اؤزونو آلداتا بیلر. بو علم‌ده اثبات اولونموش بیر شئی‌دیر. بعضا انسان ایسته‌دیغی وضعیته یئتیشمه‌غین چوخ چتین اولدوغونو آنلاییب، باشارا بیله‌جه‌ییندن اومودونو کسدیغینده، بئیین آرایا گیریب، او وظیفه‌دن قاچماق اوچون چوخ منطق‌لی بهانه‌لر اویدورار. حتی خیالدا اونو باشاریلی بیر شکیلده یئرینه گتیرمیش کیمی گوستریب، وجدان راحات‌لیغی ساغلار. انسان دا، بو فانتزی‌نی گره‌چک سانیب، وظیفه اوچون چالیش‌دیغینی حس ائدر، آما اصلینده اونون بوتون تلاشی، هدف‌دن سونراکی خیال‌لارا صرف اولار و هدف اوچون هیچ بیر ایش گؤرمز. بو بئینین بیر مدافعه مکانیزمی‌دیر و اونا منطق‌لی بهانه‌لرله وظیفه‌دن قاچما داورانیشی یا دا تورکیه دیلی ایله “میش گیبی یاپماق” دئیرلر.

    متاسفانه نئچه ایل‌‌دیر میللی فعاللار آراسیندا دا بو مشکل گؤرونمه‌یه باشلاییب‌دیر. ایللرجه عمرونو میللی حرکته وئرمیش میللی فعاللارین بیر چوخو، بو بئیین آلداتماسی‌نین تورونا دوشوب‌لر. میللی حرکتین اصیل هدفی یعنی میللی دولتین قورولماسی دیشیندا، هر شئیین مجادله‌سینی ائدیرلرمیش کیمی گؤستریب، آما اصلینده هیچ بیر شئی‌یین مجادله‌سینی ائتمیرلر. خیالی بیر ظفر دؤنگوسون‌ده چیرپینیب دورورلار.

    بو کور دؤنگونون باشلانقیجی، یولون نه قدر چتین اولدوغونو آنلادیقدان سونرا یارانان اومودسوزلوق و چاره‌سیزلیق‌ حسی‌دیر. ایللرجه حیاتینی قویوب، میللی هدف اوچون چالیشان فعالین ساغلام بیر ویزیون و یول پلانی اولمایینجا، گونئی آذربایجانین میللی دولتینین قورولماسی و استقلالی، اونا چوخ چتین و امکانسیز کیمی گؤرونمه‌یه باشلار. بو دا باشاریسیزلیق قورخوسو، اضظراب و درین بیر اومودسوزلوق دویغوسو یارادار. بو دویغولار یاراندیغیندا، بئیین آرایا گیرر و بو منفی حس‌لردن قاچماق اوچون عاغیلا باتان آما اشتباه بهانه‌لر یارادار. بو شکیلده، میللی فعالیمیز اساس وظیفه‌دن(میللی دولت قورماق‌دان) قاچینیب، داها اهمیت‌سیز یا دا داها کئیف‌لی و غرورلاندیریجی فعالیت‌لرله مشغول اولار. حتی ایچینده، اصیل هدفه گئدن یول و اصیل هدف اوچون چالیشانلارا قارشی بیر دیره‌نیش ده یارانار. چونکو اونون ذهنین‌ده او هدف راحت‌دیر، اهمیت‌سیزدیر، ضررلی‌دیر یا دا او هدفه چوخدان یئتیشیل‌میش‌دیر(و جیب‌ده‌دیر ). او داها بؤیوک و اهمیت‌لی وظیفه‌لرله مشغول‌ اولدوغونو سانار. فرصت‌لری یاخالاییب، پراتیک پلان‌لارلا، میللی دولتین قورولماسی اوچون فعالیت ائدن‌لری ده، کیچیک هدف‌لر اوغرونا چالیشان دایاز دوشونجه‌لی انسان‌لار کیمی گؤرر. حتی بعضی‌لری خود تخریبی‌یه بئله باشلار. یعنی بئینی‌نین ناخودآگاهی، باشاریسیزلیغینا اؤنجه‌دن بیر بهانه یارادماق اوچون، قصدلی بیر شکیلده باشاری شانس‌لارینی دا تخریب ائتمه‌یه چالیشار.

    منه بئله گلیر کی، بعضی دوستلاریمیز بو سبب‌دن‌دیر کی، آشاغیداکی منطق‌لی آما یانلیش بهانه‌لرله، اساس وظیفه‌دن قاچیب، داها اؤنملی شئی‌لر اوچون چالیشیرلارمیش کیمی گؤسترمک پئشینده‌دیرلر.

    1- گونئی آذربایجانین میللی دولتینی قورماق، چوخ راحت‌دیر و ذاتا جیب‌ده‌دیر بهانه‌سی ایله،

    – میللی دولت قورولدوقدان سونرا اونون آنایاساسینین نه اولاجاغینی دوشونوب، آنا یاسا یازمایا چالیشیرلارمیش

    -دولت‌چی‌لیک و گئچیش شوراسی یارادیب، دولت قورولدوقدان سونرا نه‌ ایشلر گؤره‌جک‌لرینی تارتیشیرلارمیش

    -استقلال بیانیه‌سی اوخویوب، باشقا اؤلکه‌لری گونئی آذربایجانین باغیمسیزلیغینی تانیماغا چاغیرارلارمیش

    -پزشکیانی گونئی آذربایجانین ائلچی‌بیی‌ ائتمه‌یه چالیشیرلارمیش

    2- گونئی آذربایجانین میللی دولتینی قورماق، اهمیت‌سیز و کیچیک بیر هدف‌دیر بهانه‌سی ایله،

    – ایرانین تمامینی بیر تورک دولتی ائتمک اوچون چالیشیرلارمیش

    -داها بؤیوک بوتوو آذربایجان قوراجاقلارمیش

    -توران قوراجاقلارمیش

    -حتی آمریکانین درین دولتی و دلارین حاکمیتینی قالدیراجاقلارمیش کیمی فعالیت ائدن میللی فعاللار وار

    3- گونئی آذربایجانین میللی دولتینی قورماق، ضررلی‌دیر بهانه‌سی ایله

    -میللی دولت قورارساق، قان آخار، انسانلار اولرمیش دییه، انسان سئور و باریشجیل فعالیت ائدجک‌لرمیش

    -میللی دولت دیکتاتورلوغا سبب اولارمیش دییه، دموکراسی اوچون ساواشاجاقلارمیش

    -خالقیمیز میللی دولت و باغیمسیزلیق ایسته‌میرمیش دییه، بو سیستم‌ده بعضی حق‌لره چاتماغی ساغلایاجاقلارمیش

  • بو قدر کول‌باش اولمایاق

    بو قدر کول‌باش اولمایاق

    ایکینجی دنیا ساواشیندا، آلمان اوردوسو، ساواش اوچاقلارینی گوج‌لن‌دیرمک اوچون بیر تحقیق باشلادیر. ساواشدان دؤنن ایکی یوزدن چوخ اوچاغی اینجه‌له‌ییرلر. گؤرورلر کی اوچاقلارین، قویروق، بدنه و قانادلاریندا داها چوخ ده‌لیک‌لر وار یعنی اورالاردان داها چوخ ورولوبلار. آما کابین و موتورلاردا هیچ اصابت یوخدور یا دا چوخ آز اصابت وار. اونون اوچون، اوچاق فابریکاسیندان، اوچاقلارین قویروق، بدنه و قانادلارینین داها دا گوج‌لن‌دیریل‌مه‌سینی ایسته‌ییرلر.

    فابریکادا مهندس‌لر، اوردونون پیشنهادینی اینجه‌له‌دیک‌دن سونرا بئله بیر جواب وئریر: “سیزین تحقیقینیز دوغرودور، آما چیخاردیغینیز نتیجه یانلیش‌دیر. اصلینده چوخ ده‌لیک گؤردوغونوز قویروق، بدنه و قانادلاری ده‌ییل، هیچ ده‌لیک گؤرمه‌دیغینیز، کابین و موتور قسمتی‌نی گوج‌لن‌دیرمه‌لی‌ییک. کابین و موتورندان وورولان اوچاق‌لار سقوط ائدیب‌لر. اونون اوچون گئری دؤنموش اوچاقلارین هیچ بیرینین کابین و موتوروندا ده‌لیک یوخدور. اورالارادان وورولان اوچاقلار سقوط ائدیب، گئری دونمه‌ییب‌لر، آما دیگر یئرلرین‌دن وورولانلار، ان آزی گئری دؤنه بیلیب‌لر.”

    گئچمیش 20 ایل‌ده، یوزلرجه گونئی آذربایجان میللی فعالی، میللی حرکتین امکانلاریندان(بورس تحصیلی، پناهندگی و …) یارارلانیب یا دا یارارلانماییب، بویوک مقاملارا چاتیب یا دا زنگین اولوب‌لار. اونلارین بیر چوخو کؤشه‌یی دؤن‌دوک‌دن سونرا، میللی حرکت‌دن اوزاق‌لاشیب، اؤز تجارتی ایله مشغول اولوب، حتی گنج میللی فعاللاری دا، بو یول‌دان واز گئچیرمه‌یه چالیشیب‌لار. بیز چوخو زامان، اونلاری اونودموشوق و گؤرموروک، گؤردوغوموزده ده، سایقی‌لی بیر شکیل‌ده، اسکی میللی فعال اولاراق تانید‌دیریریق. آما 20 ایلدیر هیچ واز گئچ‌مه‌ین و مداوم فعالیت ائدن‌لر گؤزوموزه باتیر. گویا میللی حرکتین سلامتی اوچون اؤنلاری تنقید یا دا مثلا افشا ائت‌مه‌لی‌ییک. آما دوشونموروک کی اونلار نه ده اولسا دوشمه‌میش‌لر، حالا آیاقدادیرلار و میللی حرکت اوچون ساواشیرلار. اصیل تنقید ائدیل‌مه‌سی لازم اولانلار، اوچ-بئش تومن الینه گئچدیغینده سقوط ائدیب، میللی حرکت‌دن اوزاق‌لاشیب، یا دا میللی حرکته ترس دوشن‌لردیر.

    بیر ده تورکیه‌ده بیر سؤز وار “زنگینین مالی فقیرین چنه‌سینی یورار”. صاباحدان آخشاما ایشیمیز گوجوموز زنگین‌لرین مالینین حسابینی گئتمک اولوب. زنگین میللی فعاللار بیزه یاردیم ائتسه‌لر، باش‌لارینی شاهین باشینا بنزه‌ده‌ریک، یوخسا اونلارا خائین‌ دئیه‌ریک. بیر گون دئیه‌ریک جمهوری اسلامی‌دن پول آلیب، توتمادی صاباحکی گون دئیه‌ریک آذربایجان‌دان آلیب، اودا توتمادی اسرائیل‌دن آلیب دئیه‌ریک، دای بو حتما توتاجاق. چامورو وور دووارا، یاپیشماسا دا ایزی قالار. بو قدر کول‌باش اولمایاق به…

  • گونئی آذربایجان میللی دولتی- 10 سناریو

    گونئی آذربایجان میللی دولتی- 10 سناریو

    دولت، بیر بؤلگه‌ و قالیجی بیر نفوسا، سیاسی اوتوریته‌سی‌نی ساغلامیش حقوقی بیر وارلیق‌دیر. بو حقوقی وارلیق، باشقا دولتلر طرفیندن رسمیته تانینسا دا -تانینماسا دا، اولوسلار آراسی حقوق‌دا بیر دولت حقوقونا صاحب‌دیر. یعنی بیر دولتین سیاسی وارلیغی، باشقا دولتلر یا دا بیرلشمیش میللت‌لر طرفیندن رسمیته تانینماسینا باغلی ده‌ییل.

    دولت، میللتین سیاسی بیرلی‌یین‌دن دوغار و میللتین اراده‌سینی تجللی‌ و تمثیل ائدر. هر میللتین اؤز سرنوشتی‌نی تعیین ائتمک اوچون تک یولو وار، او دا میللی دولت‌دیر. میللی دولتی اولمایان بیر خالقین سوسیال آزادلیغی، دموکراسیه چاتماسی و اقتصادی گلیشمه‌سی امکان‌سیزدیر. گونئی آذربایجان خالقی‌، آنجاق اؤز میللی دولتینی قوراراق، فلاکت‌لردن قورتولوب، رفاهی‌نی، اؤزگورلوغونو و شرفلی یاشام حقی‌نی تامین ائده بیلر. گونئی آذربایجان میللی حرکتی‌نین اساس هدفی ده، ائله میللی دولتی قورماق‌دیر.

    بیر هدف تک باشینا هیچ بیر شئیی ایفاده ائتمز. هدفه یئتیشمک اوچون سناریو و یول‌پلانی یوخسا، او هدف خیال‌پرست‌لیک‌دن باشقا بیر شئی ده‌ییل. میللی هدفیمیزه یئتیشمک اوچون ال‌چاتان سناریولاریمیز اولماسا، میللی حرکت و خالقیمیز اومودونو ایتیرر و میللی حرکت خنثی بیر حرکته دؤنر. بو یازی‌دا، دنیادا میللی دولتی اولمایان، آما فرقلی سناریولار ایله میللی دولتینی قورموش، نمونه‌لری اینجه‌له‌ییب، ‌گونئی آذربایجان اوچون ال‌چاتان اولان بعضی سناریولاری لیسته‌له‌دیم. البته یالنیزجا بو سناریولار ده‌ییل، اونلارجا باشقا سناریو دا اولا بیلر. اؤنم‌لی اولان اونلارین بیلین‌مه‌سی و ذهنیمیزده جانلانماسی‌دیر. بو سناریولاری بیلمک، هم بیزده اومود یارادار، هم ده حرکت قابلیتی‌میزی چوخالدار.

    اوزاق‌دا دوروب، هیچ بیر شئیه قاریشمادان، یالنیزجا استقلال ایسته‌مک‌له، میللی هدفه یئتیشیل‌مز. میللی حرکت اولاراق، گونئی آذربایجان‌داکی هیچ بیر گلیش‌مه‌نین کناریندا قالمامالی‌ییق. گونئی آذربایجان‌دا گئدن هر گلیش‌مه، تهدید‌ و فرصتی ده‌یرلن‌دیریب، داخیل اولوب، سناریولار اساسیندا، میللی دولت هدفینه دوغرو یؤن‌لن‌دیرمه‌لی‌ییک. لازیم اولان یئرلرده اؤز خالقیمیزین فرق‌لی دوشونجه‌لی گروه‌لاری ایله اوزلاشمالی‌ییق. اونلارین اعتمادینی قازانیب میللی هدفه یؤن‌لن‌دیرمه‌لی‌ییک. آما بونو دا بیلمه‌لی‌ییک کی، اوزلاشماق وازگئچمک ده‌ییل، هیچ بیر زامان میلی هدفیمیز یعنی گونئی آذربایجان دولتین‌دن واز گئچمه‌مه‌لی‌ییک.

    1- کولتورل رنسانس سناریوسو: میللی حرکتین اؤندرلیغین‌ده، گونئی آذربایجان خالقی، آذربایجان و تورک‌لوک آدینا سفربر اولار. تظاهرات‌لار، اعتصاب‌لار و مدنی اطاعت‌سیزلیک‌لرله، ایران حکومتی‌نی گونئی آذربایجان‌دا فلج ائدر، سونرا بیر بویوک عصیان‌لا، دولت قوروم‌لارینی اله گئچیریب، گونئی آذربایجان دولتینی قورار.

    2- آنایاسال رفرم سناریوسو: میللی حرکتین اؤندرلیغین‌ده، گونئی آذربایجان خالقی تظاهرات‌لار، اعتصاب‌لار و مدنی اطاعت‌سیزلیک‌لرله، گونئی آذربایجانین سؤمورمه هزینه‌سی‌نی چوخالدار. ایران حاکمیتی گونئی آذربایجانین اقتصادی و فرهنگی خودمختارلیغی قبول ائتمه‌یه مجبور قالار. خودمختار حکومت، میللی دوشونجه‌لی انسانلارین قاتیلیمی و مدیریتی ایله گونئی آذربایجانین میللی اردو و میللی دولتی‌نی قورار.

    3- اکونومیک گوچ‌لن‌مه سناریوسو: گونئی آذربایجانین بروکراتلاری، ایش آدام‌لاری و گوج صاحیب‌لری، گونئی آذربایجان و تورک‌لره اولان ظلم‌لره قارشی تشکیلاتلار یارادیب، آذربایجانین حقلرینی مدافعه ائدیب، آذربایجانین پیشرفتینه چالیشیر. میللی فعاللار، نظامی-انتظامی منسوبلاری و خالقین چوغونلوغو، اونلارا قاتیلیب حمایت ائدر. بو تشکیلات‌لار میللی دولت آماجی ایله یارانمیش اولماسا دا، میللی فعاللارین یؤنه‌تیمی ایله، میللی دولتین قورولماسی‌نا قدر دوام ائدر.

    4- ژئوپولیتیک بوشلوک سناریوسو: حاکمیتین اوتوریته‌سی ضعیف‌لر، ایران‌دا فرقلی مخالف گروپ‌لار بیر بیری ایله چاتیشمایا باشلار، میللی دوشونجه‌لی اینسانلار دا خالقیمیزی قوروماق اوچون سیلاح‌لانیب بیرله‌شر. میللی دوشونجه بیرلیغی، دیگر مرکزیتچی مخالف‌لری باسدیریب کنترلو اؤز الینه گئچیرر و میللی دولتین اساسی‌نی یارادار.

    5- ژئوپولیتیک بوشلوک سناریوسو: کورد ترور تشکیلاتلاری، باتی حمایتی ایله آذربایجان تورپاق‌لارینا حمله ائدر. میللی فعاللارین یؤنه‌تیمی ایله، مقاومت هسته‌لری قورولار. خالقین حمایتی ایل بو قوروملار بویویوب هم توروریست‌لری تمیزلر، هم ده گونئی آذربایجانین تمامی‌ یا دا بیر قیسمی‌نین کنترلونو اله گئچیرر. بو شکیلده گونئی آذربایجانین میللی دولتینین اساسی قورولار و گونئی آذربایجانین بوتون تورپاقلارینی آزاد ائده‌نه قدر دوام ائدر.

    6- سیاسی آیریلیق‌چی‌لیق سناریوسو: تورک-فارس چاتیشماسی باشلار، تورک‌لر ایله فارس‌لارین(یا دا فارسلارلا بیرلیکده اولان ائتنیک‌لرین) بیرلیکده یاشادیغی شهرلرده(مثلا تهران و گیلان‌دا) تورک‌لره قارشی سالدیریلار اولار. بو سالدیریلارا قارشی گونئی آذربایجان تورک‌لری بیرلیک‌لر یارادیب تشکیلات‌لانار. بو تشکیلات‌لار، خالقین حمایتی ایله گونئی آذربایجاندا کنترولو اؤز الینه آلار و میللی دولتینی قورار.

    7- ایدئولوژیک آیریشما سناریوسو: حاکمیتین باشچیلاری آراسیندا، ایدئولوژیک چاتیش‌مازلیق‌لار باشلار. حاکمیتین تورک قولو ایله فارس قولو بیربیرینه قارشی اولار. چاتیش‌مازلیق‌لار ده‌رین‌له‌شیب شدت‌لن‌دیغین‌ده، حاکمیت‌ین تورک قولو، آذربایجانا چکیلیب اؤزونو قورومایا چالیشار. میللی حرکتین و خالقین حمایتی ایله گونئی آذربایجان‌ین میللی دولتی‌نه ائوریلر.

    8- کولونیال چؤکوش سناریوسو: تحریم‌لر یا دا بومباردمانلار نتیجه‌سین‌ده، حاکمیت مالی باخیمدان ضعیف‌لر، نظامی گوجونون مالی احتیاجلارینی تامین ائده بیلمز، بعضی بولگه‌لرده اتوریته‌سی‌نی ایتیرر و گوج بوشلوغو یارانار. میللی حرکت بو بوشلوغو فرصت بیلیب، حکومت‌دن ناراضی اولان آذربایجانلی اوردو منسوبلارینی و خالقی سفربر ائدیب، قورتولوش اوردوسو قورار. میللی قورتولوش اردوسو، گونئی آذربایجان‌دا کنترولو اله گئچیریب، امنیتی ساغلار و میللی دولتی قورار.

    9- بحران‌دان سونرا یئنیدن یاپی‌لانما سناریوسو: تحریم‌لر، بومباردمانلار یا دا دوغال آفت‌لر نتیجه‌سین‌ده، دولت یاپی‌سی بویوک اؤلچو ده چؤکر. گونئی آذربایجان خالقی تشکیلاتلانیب، اؤزو اؤزونو یؤنت‌مک مجبوریتینده قالار. قارداش اؤلکه‌لر و اولوسلارآراسی قورولوشلار یاردیمی ایله گونئی آذربایجان میللی اردو و میللی دولتی قورولار.

    10- باریش آنلاشماسی قورولوش سناریوسو: ایران تورکیه یا دا قوزئی آذربایجانا ساواش آچار. قوزئی آذربایجان، تورکیه ایله برابر ایرانی شکست وئریب، گونئی آذربایجان تورپاقلارینی آزاد ائدر. ایرانی باریش آنلاشماسی امضالاییب، گونئی آذربایجانین میلی دولتینی رسمیته تانیمایا مجبور ائدر.