ونئی آذربایجان میللی حرکتی، عمومیتده گونئی آذربایجان تورکلرینین حق، عدالت و اؤزگورلوق مجادلهسیدیر. اؤزونو گونئی آذربایجان میللی حرکتینین بیر پارچاسی بیلن فعاللار و تشکیلاتلارین، حق، عدالت و اؤزگورلوکدن آنلاییشلاری، بیربیری ایله فرقلیدیر و اختلافلارین چوخو دا، بو فرقلی آنلاییشدان قایناقلانیر. بو فرقلرین چوخو، طبیعی بیر شئیدیر، گونئی آذربایجان کیمی بؤیوک بیر میللتین ایچینده فرقلی آنلاییشلارین اولماغی نورمال بیر شئیدیر.
بحرانی وضعیتلرده، میللی فعاللارین بیر چوخو حقلی اولاراق، بو اختلافلاری آزالدیب، بیر اورتاق نقطهده توافق ائدیب، میللی حرکتده بیرلیک یاراتمایا چالیشیر. بیرلیک یاراتماق هر زامان دهیرلی بیر ایشدیر و بو قونودا هر گیریشیم دهیرلیدیر و هر کس اولدوغو قدر الینی داشین آلتینا قویوب اونا یاردیم ائتمهلیدیر. آنجاق بیر نئچه قونویا دقت ائتمهلیییک:
1- هیچ کهسین الینده سیحیرلی چوبوخ یوخدور کی بیر اشاره ایله بیرلیک یارادسین. بئله ایشلر بحران زامانلاریندا و عجله ایله اولماز، اولسا دا مصنوعی اولار یا دا بیرلیغین بیر کاریکاتورو اولار. بئله ایشلر بؤیوک زحمت و چالیشمالار ایله، مناسب زامانلاردا اولمالیدیر. بحرانی وضعیتده بئله شئیلر اورتایا آتیلاندا، گوندم دهییشیر و میللی فعاللار بحرانا تمرکز ائدیب، دوشونمک یئرینه، مصنوعی بیر گوندم ایله مشغول اولورلار.
2- بعضی فرقلی دوشونجهلر وار کی اونلارین اورتاق نقطهسی اولماز. گونئیه گئدن بیری ایله قوزئیه گئدن بیرینین اورتاق نقطهسی اولا بیلمز و یول بیرلیک ائده بیلمزلر. اونلارین برابر یئریمهیی، حرکتسیزلیق و پاسیولیغه سبب اولار. گونئی آذربایجان تورکلری آراسیندا دا بئله بیر دوروم واردیر. “بیز هارا، فارسلار هارا” شعاری وئرنلر ایله، “تورک، فارس بیر اولسون” شعاری وئرنلرین اورتاق بیر نقطهسی اولا بیلمز. هر ایکی گروه، حق، عدالت و اؤزگورلوک پئشینده اولسالار دا، تماما فرقلی جهتده گئیدیرلر و بیربیرینه ضد استراتژی و پولیتیکا اساسیندا حرکت ائتمک مجبوریتیندهدیرلر.
نه ائتمهلیییک؟
منجه گونئی آذربایجان تورکلرینین مجادلهسینی ایکی آنا قولا بؤلوب، هر قولون آیری بیرلشمهسی داها منطقلی اولار. بو قوللار منجه ایران مرکزلی دوشوننلر و آذربایجان مرکزلی دوشوننلردیر. بو قوللارین هر ایکیسی ده، وار اولان بیر حقیقتدیر. منجه هر ایکیسینین ده وار اولماسی، گوجلنمهسی و شفاف اولماسی گونئی آذربایجان اوچون فایدالی اولا بیلر. چونکو مطلق حقیقت هیچ کیمده اولماز، بلکه بو ایکی دوشونجهنین هر بیری حقیقتین بیر پارچاسینی داشیییر.
ایرانی دموکراتیک بیر دولت ائتمهیه چالیشانلار، ایرانی فدرال بیر دولت ائتمهیه چالیشانلار، ایرانین دولت سیستمینی دهییشدیریب، چوخ میللیتلی یا دا تورک اساسلی بیر سیستمین قورولماسینی ایستهینلر، ایراندا تورک دیلینین رسمی اولماسینی ایستهینلر، حتی یالنیزجا جمهوری اسلامینین گئتمهسینی ایستهین گونئی آذربایجان تورکلرینین هامیسی ایران مرکزلی دوشونجه قولوندا یئر آلیرلار. بونلارا گؤره، گونئی آذربایجان ایرانین بیر پارچاسی اولاراق، اوز باشینا هیچ بیر حققینه یئتیشه بیلمز. ایرانین بوتونو دهییشمهلیدیر و ایرانداکی بوتون خالقلار حقلرینه یئتیشمهلیدیر کی اونلارلا برابر، گونئی آذربایجان دا اؤز حقلرینه یئتیشسین.
گونئی آذربایجانین رفاه و توسعه اقتصادیسینی ایستهینلر، گونئی آذربایجانین تورک دیلی و فرهنگینین استفاده و توسعهسینی ایستهینلر، گونئی آذربایجاننین اؤزو اؤزونو مدیریت ائتمهسینی ایسهینلر، گونئی آذربایجانین استقلالینی ایستهینلر و سونوندا گونئی آذربایجانین تورک دنیاسی ایله بوتوولشمهسینی ایستهینلرین هامیسی گونئی آذربایجان دوشونجه قولوندا یئر آلیرلار. بونلار گونئی آذربایجانین اؤز حقینه یئتیشمهسینی، ایرانداکی باشقا خالقلارین عینی حققه یئتیشمهسینه شرطی ائتمیرلر.
من ایران مرکزلی دوشونمهدیغیم اوچون، بو دوشونجه صاحیبلرینه، اورتاق بیر هدف و بیرلشمه یولو توصیه ائده بیلمهرم. آما گونئی آذربایجان مرکزلی دوشونن فعاللار و تشکیلاتلارین بیر جبهه آلتیندا بیرلشمهسی یا دا اونلاری تمثی ائدن بیر لیدرین اولماسینین، فایدالی اولاجاغینی دوشونوب، دستکلهییرم. منجه گونئی آذربایجان مرکزلی دوشونجهنین اورتاق هدفی میللی دولت(یا دا میللی حکومت) اولا بیلر. میللی دولتدن قصدیم بللی تورپاقلاردا، بللی نفوسا، اوتوریتهسی اولان بیر قورومدور. گونئی آذربایجان اوچون نه ایستهییرسک ایستهیک، اونون اولماسی اوچون، بئله بیر قورومون، یعنی میللی دولتین اولماغی شرطدیر. گونئی آذربایجانین اقتصادی، فرهنگی یا دا هر هانسی بیر ساحهده توسعهسی اوچون، گونئی آذربایجانین تورپاقلاری و نفوسو بللی اولمالیدیر و اونا مخصوص قرارلار آلان بیر قورومون اولماسی لازیمدیر، یعنی گونئی آذربایجانین میللی دولتی اولمالیدیر. گونئی آذربایجان هر نه سطحده ایستهییرسک ایستهیک اؤزو اؤزونو مدیریت ائتمک اوچون میللی دولتی اولمالیدیر، گونئی آذبایجانین باغیمسیزلیغی اوچون میللی دولتی اولمالیدیر کی او دولت رفراندوم قوروب، باغیمسیزلیغینی اعلان ائتسین. گونئی آذربایجانین تورک دنیاسی یا دا قوزئی آذربایجان ایله بیرلشمهسی اوچون یئنه ده میللی دولت اولملیدیر که بیرلشمه مذاکرهلرینی آپارسین. یعنی گونئی آذربایجان مرکزلی دوشونوروق ایسه، دوشونجهمیز نه اولورسا اولسون، اورتاق نقطهمیز میللی دولتدیر و بو چاتی آلتیندا بیرلشه بیلریک. بئله بیر بیرلشمه اولورسا، هامیمیز تک آغیز گونئی آذربایجاندا میللی دولتین قورولماسی اوچون اورتاق استراتژی و پولیتیکالار دوشونوب اورتاق تاکتیکلر ایله، عینی صفده مجادله ائدریک. میللی دولت قورولدوقدان سونرا، ایران چرچیوهسینده قالماق ایستهینلر، بیر دولت آدامی اولاراق، مرکزی دولت ایله مذاکرهیه گئچیب، مرکزی دولتین وئرهجهیی امتیازلاری و میللی دولتین اوتوریتهسینین درجهسی قونوسوندا آنلاشارلار. دیگر طرفدن باغیمسیزلیق و بوتوولوک ایستهینلر ده، یئنه گونئی آذربایجان دولت آدامی اولاراق، باشقا دولتلر ایله مذاکرهیه گیریب، ایلیشکی لر و رسمیته تانیما قونوسوندا آنلاشارلار. سونرا هر ایکی طرف ده، پلانینی بیر رفراندومدا خالقا تقدیم ائدر و خالقیمیز ایستهدیغینی سئچر. یعنی گونئی آذربایجان دوشنجهلی فعاللارین هامیسینین هدفینه چاتماق اوچون اؤنجه میللی دولتین قورولماسی شرطدیر و میللی دولت قورولانا قدر بیرلهشیب برابر حرکت ائده بیلریک.
تمثیل قونوسو
گونئی آذربایجان میللی حرکتینین بیر تانینمیش سیما و تمثیل ائدنی اولورسا، بیر چوخ قونودا دهاه باشاریلی اولاجاغینا هر کس اینانیر. بو احتیاج هر زامان واردیر و چوخو زامان دا دیله گتیریلیر. آنجاق پهلوینین فئنومن اولماسیندان سونرا داها چوخ دیله گتیریلیر و بیر چوخ انسان بو قونودا دوشونمهیه و بونون اوچون عجله ایله بیر آددیم آتمایا چالیشیر. منجه تمثیل 2 شکیلده اولا بیلر، باشقان یا دا رهبر. باشقان بللی بیر اساسنامه و محورلر چرچیوهسینده سئچیلیب، اساسنامه و توزوکده اولان هدف و ایلکهلر چرچیوهسینده حرکت ائدر، یانلیشی چوخ اولورسا یا دا هدف و ایلکهلره قارشی توتوم آلیرسا عینی سئچمنلر طرفیندن وظیفهدن آلینار یا دا دهییشر. آنجاق لیدر یا دا رهبر، اؤز قابلیتی ایله انسانلاری اطرافینا ییغار. لیدر سئچیلمز، انسانلار لیدر ایله بیعت ائدیب اونون امرینده چالیشار. باشقان و لیدرین فرقلی خصوصیتلری اولار، بعضی انسانلار باشقانلیق اوچون چوخ مناسب اولار آما لیدرلیق قابلیتی اولمز. یا دا تام ترسینه بعضی انسانلارین چوخ گؤزل لیدرلیک قابلیتی اولار آما باشقانلیق اوچون مناسب اولماز.
گونئی آذربایجانی تمثیل ائتمک قونوسو چوخ بؤیوک بیر شئیدیر و بو گون اولا بیلهجهیینی دوشونمورم. گونئی آذربایجان بیر میللتدیر و اونو آنجاق بیر میللی دولت تمثیل ائده بیلر. آما گونئی آذربایجان میللی حرکتینین قوللارینین هر بیرینین بیر تمثیلجیسی اولابیلر. بو تمثیلچی ده، باشقان یا دا لیدر اولمالیدیر. باشقان اولماق اوچون مشخص اساسنامه و توزوک اولمالیدیر کی او چرچیوهده سئچیلسین. لیدر اولماق اوچون اؤنجهدن انسانلارین اعتمادینی قازانمیش بیری اولمالیدیر کی، انسانلار اونونلا بیعت ائدیب اونو اؤز لیدری اولاراق قبول ائتسینلر. باشقانی اساسنامه و توزوکه اعتماد ائدیب سئچرلر، لیدر ایسه ایلگیلی شخصین اؤزونه اعتماد ائدیب بیعت ائدیلر. هر ایکیسینده ده انسانلارین اطمینانی اولار کی سئچدیکلری یا دا بیعت ائتدیکلری انسان نه اولورسا اولسون، مشخص هدف و اساسلاردان وازگئچمهیهجک. بو ایکی مدلین خارجینده، کسمه یول آختارماغی یانلیش بیلیرم، منجه بئله بیر موضوعلاردا کسمه یوللار، هم سئچیلمیش شخصه، هم ده میللی حرکتیمیزه فایدادان چوخ ضرر وئرر.
