دولت، بیر بؤلگه و قالیجی بیر نفوسا، سیاسی اوتوریتهسینی ساغلامیش حقوقی بیر وارلیقدیر. بو حقوقی وارلیق، باشقا دولتلر طرفیندن رسمیته تانینسا دا -تانینماسا دا، اولوسلار آراسی حقوقدا بیر دولت حقوقونا صاحبدیر. یعنی بیر دولتین سیاسی وارلیغی، باشقا دولتلر یا دا بیرلشمیش میللتلر طرفیندن رسمیته تانینماسینا باغلی دهییل.
دولت، میللتین سیاسی بیرلیییندن دوغار و میللتین ارادهسینی تجللی و تمثیل ائدر. هر میللتین اؤز سرنوشتینی تعیین ائتمک اوچون تک یولو وار، او دا میللی دولتدیر. میللی دولتی اولمایان بیر خالقین سوسیال آزادلیغی، دموکراسیه چاتماسی و اقتصادی گلیشمهسی امکانسیزدیر. گونئی آذربایجان خالقی، آنجاق اؤز میللی دولتینی قوراراق، فلاکتلردن قورتولوب، رفاهینی، اؤزگورلوغونو و شرفلی یاشام حقینی تامین ائده بیلر. گونئی آذربایجان میللی حرکتینین اساس هدفی ده، ائله میللی دولتی قورماقدیر.
بیر هدف تک باشینا هیچ بیر شئیی ایفاده ائتمز. هدفه یئتیشمک اوچون سناریو و یولپلانی یوخسا، او هدف خیالپرستلیکدن باشقا بیر شئی دهییل. میللی هدفیمیزه یئتیشمک اوچون الچاتان سناریولاریمیز اولماسا، میللی حرکت و خالقیمیز اومودونو ایتیرر و میللی حرکت خنثی بیر حرکته دؤنر. بو یازیدا، دنیادا میللی دولتی اولمایان، آما فرقلی سناریولار ایله میللی دولتینی قورموش، نمونهلری اینجهلهییب، گونئی آذربایجان اوچون الچاتان اولان بعضی سناریولاری لیستهلهدیم. البته یالنیزجا بو سناریولار دهییل، اونلارجا باشقا سناریو دا اولا بیلر. اؤنملی اولان اونلارین بیلینمهسی و ذهنیمیزده جانلانماسیدیر. بو سناریولاری بیلمک، هم بیزده اومود یارادار، هم ده حرکت قابلیتیمیزی چوخالدار.
اوزاقدا دوروب، هیچ بیر شئیه قاریشمادان، یالنیزجا استقلال ایستهمکله، میللی هدفه یئتیشیلمز. میللی حرکت اولاراق، گونئی آذربایجانداکی هیچ بیر گلیشمهنین کناریندا قالمامالیییق. گونئی آذربایجاندا گئدن هر گلیشمه، تهدید و فرصتی دهیرلندیریب، داخیل اولوب، سناریولار اساسیندا، میللی دولت هدفینه دوغرو یؤنلندیرمهلیییک. لازیم اولان یئرلرده اؤز خالقیمیزین فرقلی دوشونجهلی گروهلاری ایله اوزلاشمالیییق. اونلارین اعتمادینی قازانیب میللی هدفه یؤنلندیرمهلیییک. آما بونو دا بیلمهلیییک کی، اوزلاشماق وازگئچمک دهییل، هیچ بیر زامان میلی هدفیمیز یعنی گونئی آذربایجان دولتیندن واز گئچمهمهلیییک.
1- کولتورل رنسانس سناریوسو: میللی حرکتین اؤندرلیغینده، گونئی آذربایجان خالقی، آذربایجان و تورکلوک آدینا سفربر اولار. تظاهراتلار، اعتصابلار و مدنی اطاعتسیزلیکلرله، ایران حکومتینی گونئی آذربایجاندا فلج ائدر، سونرا بیر بویوک عصیانلا، دولت قوروملارینی اله گئچیریب، گونئی آذربایجان دولتینی قورار.
2- آنایاسال رفرم سناریوسو: میللی حرکتین اؤندرلیغینده، گونئی آذربایجان خالقی تظاهراتلار، اعتصابلار و مدنی اطاعتسیزلیکلرله، گونئی آذربایجانین سؤمورمه هزینهسینی چوخالدار. ایران حاکمیتی گونئی آذربایجانین اقتصادی و فرهنگی خودمختارلیغی قبول ائتمهیه مجبور قالار. خودمختار حکومت، میللی دوشونجهلی انسانلارین قاتیلیمی و مدیریتی ایله گونئی آذربایجانین میللی اردو و میللی دولتینی قورار.
3- اکونومیک گوچلنمه سناریوسو: گونئی آذربایجانین بروکراتلاری، ایش آداملاری و گوج صاحیبلری، گونئی آذربایجان و تورکلره اولان ظلملره قارشی تشکیلاتلار یارادیب، آذربایجانین حقلرینی مدافعه ائدیب، آذربایجانین پیشرفتینه چالیشیر. میللی فعاللار، نظامی-انتظامی منسوبلاری و خالقین چوغونلوغو، اونلارا قاتیلیب حمایت ائدر. بو تشکیلاتلار میللی دولت آماجی ایله یارانمیش اولماسا دا، میللی فعاللارین یؤنهتیمی ایله، میللی دولتین قورولماسینا قدر دوام ائدر.
4- ژئوپولیتیک بوشلوک سناریوسو: حاکمیتین اوتوریتهسی ضعیفلر، ایراندا فرقلی مخالف گروپلار بیر بیری ایله چاتیشمایا باشلار، میللی دوشونجهلی اینسانلار دا خالقیمیزی قوروماق اوچون سیلاحلانیب بیرلهشر. میللی دوشونجه بیرلیغی، دیگر مرکزیتچی مخالفلری باسدیریب کنترلو اؤز الینه گئچیرر و میللی دولتین اساسینی یارادار.
5- ژئوپولیتیک بوشلوک سناریوسو: کورد ترور تشکیلاتلاری، باتی حمایتی ایله آذربایجان تورپاقلارینا حمله ائدر. میللی فعاللارین یؤنهتیمی ایله، مقاومت هستهلری قورولار. خالقین حمایتی ایل بو قوروملار بویویوب هم توروریستلری تمیزلر، هم ده گونئی آذربایجانین تمامی یا دا بیر قیسمینین کنترلونو اله گئچیرر. بو شکیلده گونئی آذربایجانین میللی دولتینین اساسی قورولار و گونئی آذربایجانین بوتون تورپاقلارینی آزاد ائدهنه قدر دوام ائدر.
6- سیاسی آیریلیقچیلیق سناریوسو: تورک-فارس چاتیشماسی باشلار، تورکلر ایله فارسلارین(یا دا فارسلارلا بیرلیکده اولان ائتنیکلرین) بیرلیکده یاشادیغی شهرلرده(مثلا تهران و گیلاندا) تورکلره قارشی سالدیریلار اولار. بو سالدیریلارا قارشی گونئی آذربایجان تورکلری بیرلیکلر یارادیب تشکیلاتلانار. بو تشکیلاتلار، خالقین حمایتی ایله گونئی آذربایجاندا کنترولو اؤز الینه آلار و میللی دولتینی قورار.
7- ایدئولوژیک آیریشما سناریوسو: حاکمیتین باشچیلاری آراسیندا، ایدئولوژیک چاتیشمازلیقلار باشلار. حاکمیتین تورک قولو ایله فارس قولو بیربیرینه قارشی اولار. چاتیشمازلیقلار دهرینلهشیب شدتلندیغینده، حاکمیتین تورک قولو، آذربایجانا چکیلیب اؤزونو قورومایا چالیشار. میللی حرکتین و خالقین حمایتی ایله گونئی آذربایجانین میللی دولتینه ائوریلر.
8- کولونیال چؤکوش سناریوسو: تحریملر یا دا بومباردمانلار نتیجهسینده، حاکمیت مالی باخیمدان ضعیفلر، نظامی گوجونون مالی احتیاجلارینی تامین ائده بیلمز، بعضی بولگهلرده اتوریتهسینی ایتیرر و گوج بوشلوغو یارانار. میللی حرکت بو بوشلوغو فرصت بیلیب، حکومتدن ناراضی اولان آذربایجانلی اوردو منسوبلارینی و خالقی سفربر ائدیب، قورتولوش اوردوسو قورار. میللی قورتولوش اردوسو، گونئی آذربایجاندا کنترولو اله گئچیریب، امنیتی ساغلار و میللی دولتی قورار.
9- بحراندان سونرا یئنیدن یاپیلانما سناریوسو: تحریملر، بومباردمانلار یا دا دوغال آفتلر نتیجهسینده، دولت یاپیسی بویوک اؤلچو ده چؤکر. گونئی آذربایجان خالقی تشکیلاتلانیب، اؤزو اؤزونو یؤنتمک مجبوریتینده قالار. قارداش اؤلکهلر و اولوسلارآراسی قورولوشلار یاردیمی ایله گونئی آذربایجان میللی اردو و میللی دولتی قورولار.
10- باریش آنلاشماسی قورولوش سناریوسو: ایران تورکیه یا دا قوزئی آذربایجانا ساواش آچار. قوزئی آذربایجان، تورکیه ایله برابر ایرانی شکست وئریب، گونئی آذربایجان تورپاقلارینی آزاد ائدر. ایرانی باریش آنلاشماسی امضالاییب، گونئی آذربایجانین میلی دولتینی رسمیته تانیمایا مجبور ائدر.
